Zorg voor ongedwongenheid

Waarom we dit belangrijk vinden

Verpleegkundigen, artsen en therapeuten kiezen bewust voor de zorg omdat ze mensen willen helpen op weg naar herstel. Het beperken van iemands vrijheid staat daarbij haaks op onze visie van warme en menselijke zorg. Daarom zien we dwang of vrijheidsbeperkende maatregelen – zoals afzondering of fixatie – enkel als een allerlaatste redmiddel. 

Sinds 2009 werken we binnen OPZ Geel met het project ‘Zorg voor ongedwongenheid’. Onder dit motto zetten we al meer dan 15 jaar sterk in op het vermijden van dwang en vrijheidsbeperking. Onze focus ligt op positieve en proactieve zorg, waarbij we conflicten en escalaties zoveel mogelijk proberen te voorkomen. Met andere woorden: crisispreventie staat centraal. 

Drie niveaus van preventie 

Ons crisispreventief handelen steunt op de preventiepiramide, die drie lagen kent:

1. Primair – proactief: We zorgen voor een veilige en aangename leef- en werkomgeving, waarin zorggebruikers en medewerkers zich goed voelen. Het doel: risico’s voorkomen.
2. Secundair – preventief: We proberen risico’s vroegtijdig te herkennen en snel in te grijpen om escalatie te voorkomen.
3. Tertiair – curatief: Als er toch een incident gebeurt, werken we aan herstel om eventuele nadelige gevolgen te beperken en voorkomen we herhaling zoveel mogelijk. 

Veilige zorg voor iedereen

Door de evolutie naar meer acute en complexe zorgvragen merken we dat de kans op ernstige risico’s, zoals agressie, toeneemt. Toch blijft ons uitgangspunt: vrijheidsbeperking vermijden. Dwang kan immers traumatisch zijn voor alle betrokken, zowel voor de zorggebruikers als voor de medewerkers. 

Als een maatregel tóch noodzakelijk is, hanteren we altijd strikte richtlijnen. Het uitgangspunt is dat afzondering en fixatie zeer uitzonderlijke veiligheidsmaatregelen zijn. Ze mogen enkel toegepast worden wanneer er sprake is van acuut en ernstig gevaar voor de zorggebruiker zelf en/of voor anderen én wanneer alternatieven niet langer volstaan. De beslissing hiertoe wordt steeds genomen door een arts of door een verpleegkundige in overleg met een arts.
We volgen hiervoor het referentiekader voor psychiatrische ziekenhuizen, waarin de overheid in een aparte module duidelijke eisen en verwachtingen stelt rond het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen. Wij moeten ons als ziekenhuis aan deze richtlijnen houden, onder toezicht van Zorginspectie.

Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat

• We de maatregel nooit langer toepassen dan strikt noodzakelijk;
• We kiezen voor de minst ingrijpende interventie voor de zorggebruiker;
• We intensieve zorgen en nabijheid bieden tijdens de maatregel.

Elke beslissing tot het toepassen van een maatregel wordt zorgvuldig geregistreerd in het elektronisch patiëntendossier, met onder andere vermelding van reden en begin- en eindtijd. Op die manier kunnen we de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen opvolgen en analyseren: we brengen patronen en risicosituaties in kaart, vergelijken afdelingen en bespreken de bevindingen met medewerkers. Op basis daarvan ondernemen we gerichte acties, zoals extra training in de-escalatie, het versterken van teamsamenwerking in crisissituaties of het aanpassen van de zorgomgeving. Zo leren we uit cijfers en kunnen we de toepassing van vrijheidsbeperking structureel verminderen. De afgelopen 10 jaar zien we een opmerkelijke daling hierin. Crisispreventie als uitgangspunt heeft binnen OPZ Geel duidelijk een weerslag in de praktijk. 

Concreet in de praktijk

We werken voortdurend aan een zorgomgeving die veiligheid en rust ondersteunt, waarbij we maximaal inzetten op alternatieven voor vrijheidsbeperking. Zo zijn er in alle divisies comfortrooms ingericht: warme, huiselijk ingerichte ruimtes waar zorggebruikers vrijwillig naartoe kunnen gaan als ze gespannen zijn. Een comfortroom is bedoeld als veilig toevluchtsoord waar een zorggebruiker in alle veiligheid tot rust kan komen. Hij/zij houdt zelf de regie in handen – de deur gaat nooit op slot. 

Daarnaast organiseren onze referentiepersonen ‘Zorg voor ongedwongenheid’ het hele jaar door opleidingen voor alle medewerkers, waarin de-escalerend werken centraal staat. Zij geven ook gericht advies op teamniveau. 

Ons doel

‘Zorg voor ongedwongenheid’ is meer dan een project, het is een manier van werken en zit doordrongen in onze veiligheidscultuur. Daarom maakt het ook deel uit van ons veiligheidsbeleid ‘Veilige zorg voor iedereen’.